Talimhane,Taksim Meydanı'nın kuzeyinde,Abdülhakhamid Cad. ile Cumhuriyet Cad. arasında kalan bir üçgen içindeki semtin adıdır.
Tarihsel süreç içinde bölgenin birkaç kez "dönüşüm" geçirdiğini görüyoruz.Adından da anlaşılacağı üzere bölgenin ilk kullanımı askeri bir talim alanıdır.
1800'lü yılların başında,Fransızlar'ın "Grand Champs des morts" olarak isimlendirdikleri mezarlık alanı, günümüzün Taksim Parkı olan bölgede, Topçular Kışlası inşa edildi ve bu kışlanın tam karşısındaki alan askerlerin eğitimine ayrıldı.Fransızlar buraya da bir isim verdiler:"Champs de Mars". Savaş Alanı, Savaş Tanrısı'nın meydanı şeklinde düşünülebilir.
20. yüzyıl başlarında terk edilen Topçu Kışlası bir süre Stadyum olarak kullanıldı ve Türk Milli Futbol takımı ilk milli maçını burada oynadı.Kışla 1940 yılında yıkılarak bugünkü park oluşturuldu.
Topografik olarak bakıldığında,talimhane olarak adlandırılan bölge,Cumhuriyet Caddesi'nden Dolapdere'ye doğru dik bir yamaç.Günümüzdeki Taksim Caddesi'nin kuzeydoğu sınırında kalan bir isnad duvarı örülüyor ve duvardan faydalanılarak bölge dolduruluyor ve askerlerin talimine uygun bir düzlük elde ediliyor. Topçu Kışlasının terk edilmesiyle Talimhane bölgesinde de askeri faliyetler sona eriyor.
1925 haritaları incelendiğinde bölgenin düzenli bir şekilde, birbirlerine tam paralel ve dik, eşit genişlikteki yollarla, eşit en ve boydaki adalara ayrıldığı görülüyor.Burada askeri alt yapının izlerini sezmek mümkün.Her şey hiza ve istikamete bakıyor.
Ancak henüz sokakların adı konmamış, yapılaşma görülmüyor.Yedikuyular Caddesi'nin adı Köstebek Caddesi ve Surp Agop Vakfının sınırına kadar iniyor.(Bugünkü virajın başı) Sonrası bayır.Taksim Caddesinin adı Valide Çeşmesi Caddesi.Caddeye adını veren,1842 yılında Abdülmecid tarafından inşa ettirirmiş olan sanat şaheseri çeşme bugün harap durumda,bir meyva sergisine ev sahipliği yapıyor.Abdükhakhamid Caddesinin izi bile yok. O yıllarda bu boş alanda canbaz gösterileri yapılıyor,sirk çadırları kuruluyor.Ünlü Amar sirki bunlardan en meşhuru.Sayın Cem Atabeyoğlu "ilk kaplanları,arslanları, filleri bu sirke gördüm" diyor.
1934 haritaları ise,Tarlabaşı Caddesi'nin köşesinde sonradan yıkılan bölüm hariç,günümüzdeki durumu yansıtıyor.Nasıl oldu ise caddelerin isimleri bile değişmeden günümüze gelmiş.
Recep Paşa Caddesi II. Meşrutiyet'in ilanından sonra kurulan Kamil Paşa kabinesinin Harbiye Nazırı Repep Paşa'nın adını taşıyor.II. Abdülhamid tarafından Vali Yardımcısı görevi ile Trablusgarb'a sürülen Recep Paşa'nın dönüşü gerçekten muhteşem olmuştu.Halk büyük sevgi gösterileri ile karşıladı Paşa'yı.Bu gösterilerden ürken Abdülhamid'in Recep Paşa ile özel olarak görüştüğü ve bağlılık andı aldığı söylenir.Recep Paşa göreve başladıktan üç gün sonra kalp krizi geçirerek vefat etti. Şehit Muhtar ise, 31 Mart olayları sonrasında İstanbul'a giren Hareket Ordusu'nun öncü birliklerinin komutanıdır. Taksim'den Harbiye yönüne doğru giderken asilerin açtığı ateş sonuca şehit olmuştur. Aydede ise 1922 yılında Refik Halid Karay tarafından çıkartılan bir mizah dergisinin adıdır. İttihat ve Terakki'yi acımasızca eleştirmesi ile ünlüdür.
Talim alanından kalan tek yadigar ise ,bugünkü elektrik idaresinin bulunduğu bölgede yer alan Altıntepe top sahası. Bu alan 1950'lere kadar top sahası olarak kullanılıyor.Daha sonra salaş tiyatrolar,kır kahveleri vs...İsmail Dümbüllü,Halide Pişkin buralarda temsiller veriyor.
Sayın Osman Cemal Kaygılı bölge sakinlerinin birinin ağızından"Altıntepe" adını şöyle anlatıyor: "Gün batımı bu tepede oturp ta şu karşı cihete baktınız mı, göreceğiniz manzara safi altın rengindedir.Güneş uykuya çekilirken buradan bakınca sanırsınız ki dört bir tarafına altın tozu yağdırıyor."
Bölgede bugün görülen en eski binalar bu 1935'li yıllara tarihlenir.Ünlü Taksim Apartmanı'nın yerine bugün Eresin Oteli var.Bölgedeki en güzel binalardan biri Şehit Muhtar Caddesi 33 numarada yer alan Taş Apartmanı.1935'li yıllara dayanan binanın cephesi sutunçelerle birbirinden ayrılmış 4 bölümden oluşuyor.Ortadaki iki bölüm balkonlu, yuvarlak cumba çıkıntısı şeklinde.Çatıda ise,orta bölümlerde daha büyük,kabartma süslü alınlıkla cepheyi süslüyor. Bir de o çirkin çanak anten cepheden görülmese...Geniş mermer merdivenleri, yüksek tavanları ile devrin mimari özelliklerini Taş Apartmanında görmek mümkün.
Yine Şehit Muhtar Caddesi'ndeki Altıntepe ve Melek Apartmanları 1940'lardan günümüze gelen yapılardan.İkisi de son derece temiz ve bakımlı. Zarif,Gayret,Zaman,Sülün,Ayıntap ve Birlik Apartmanları 1935-1945 yıllarının sivil mimari özelliklerini günümüze taşıyan güzel binalar.
1930 lardan 1955 lere kadar bölge,eski deyimle İstanbul'un en mutena semti. Zengin ailelerin ilk tercihleri. Bir örnek olarak ünlü Kebiroğlu ailesini anlatmak istiyorum.1950 yılında oturdukları Şişli'den taşınmaya karar veriyorlar.İki alternatif var. Hayri Kebiroğlu'nun Londra'daki evi veya Hayri Bey'in annesi Nebile Hanım'ın Talimhane'deki apartmanı. Belma Hanım Londra'ya yerleşmek ve o yıl İlkokulu bitiren kızları Candan'ın Londra'da okumasını istiyor. Hayri Bey ise Candan'ı çoktan Arnavutköy Amerikan Kız Koleji'ne kaydettirmiş bile. Sonunda son model bir Chevrolet araba karşılığı Belma Hanım da ikna edilir ve aile Talimhane'ye yerleşir. Belma Hanım 1937 yılında ehliyet almış,İstanbul'un ilk bayan sürücülerindendir.
Ya Londra ya Talimhane. İstanbul'da başka semt yok! 1955 li yılların İstanbul Telefon rehberi 80-90 sayfa. Vakit bulursanız bir inceleyin.Talimhane diğer semtlere fark atıyor. Hayri Kebiroğlu'nun telefonunu bu rehberde buldum 8 4756. Bu 8 sonraları 48 oldu,sonra 148,sonra 248..
Sayın Erkan Altaca "Talimhane'de oturmak İstanbul Efendiliği'nin sembolüydü" diyor. Son derece düzenli,şehir ve toplum hayatının tüm kurallarına uyulan bir semt. 1955 yılında,Eresin Oteli'nin yerinde bulunan Taksim Apartmanı'nda kiralar 125-150 lira. İstanbul'da özel otoların parmakla gösterildiği günlerde, Talimhane sakinlerinin Nash,Hudson,Buick marka otomobilleri, Surp Agop tesislerinin altındaki Fiat garajına park ediliyor.(Bugün Renault Servisi). Garaj çalışanları her sabah otoları sahiplerinin evlerinin önüne bırakıyor. Garaj hizmeti 30-35 lira.Bahsettiğim paralar devre göre çok büyük rakkamlar.Taksim-Şişli dolmuşu 25 kuruş,tramvay 10 kuruş.
İstanbul'un ilk bayan sürücüleri de Talimhane'de görülüyor.Yukarıda bahsettiğim Belma Kebiroğlu'nun dışında ünlü Tatari ailesinden Fatma Hanım'ın Buick'i, kızı Ayfer'in Cadillac'ı, Mme Janet'in Wolskwagen'i oldukça ilgi uyardırıyor olamalı o yıllarda.
Ünlülerden Selahaddin Pınar Lamartin Caddesi'inde uzun süre oturdu. 1943 yılında İzmir turnesine çıkan Muammer Karaca,burada tanıştığı İzmir Valisi Kazım Bey'in kızı ile ,babasının izni olamadan gizlice evlenip İstanbul'a kaçmışlar ve Talimhane'de bir evin çatı katında bir süre saklanmışlardı.
Ve 6-7 Eylül olaylarından nasibini aldı Talimhane.Semt sakinleri ellerine Türk bayrakları ile komşularından bazılarını kurtarmayı başarsalar da Stavro'nun bakkal dükkanı,manav Tanaş yerle bir ediliyor;kasap Zaven'in yağmalanan etleri yanan otomobillerin üzerinde ızgara yapılıyor. Gazete haberlerine göre Şehit Muhtar Caddesi'nde 6 tane, Lamartin'de de 2 tane otomobil ters çevrilip yakılıyor.
Sonraki yıllarda iki yönlü göç dalgaları,Dolapdere'nin bir oto tamir merkezi olarak gelişmesine bağlı olarak yedek parçacı yerleşimleri,dolmuş durakları ile hareketli ama girilmez,çıkılmaz tam bir karmaşa görünümünde bir semt olarak 1980'li yıllara geliyor Talimhane...
Civarda bulunan Divan ve Hilton Otellerinin gelişen Turizm veUluslararası ticaret karşısında yetersiz kalması üzerine 1985'li yıllarda Talimhane'de otel inşaatları başlıyor.İlkleri Eresin ve Riva.
Bu otel inşaatları aslında kentsel dönüşümün ilk sinyalleri.Ancak kargaşayı önlemeye yetmiyor.Ta ki yayalaştırma projesinin uygulanmasına kadar....
Günümüzdeki duruma gelince, fiziki olarak güzel bir yayalaştırma projesi gerçekleştirildi.Ben artık İstanbul'da parke taşı döşeyecek usta kalmadığını sanıyordum.Yanılmışım. Karmaşa sona erdi çünkü hareket kalmadı.Ticaret durdu.
Şimdi yapılması gereken Ketnsel Dönüşüm Projesinin tamamlanması.Yayalaştırma bunun ancak bir başlangıcı. Mademki yayalaştırdık,yayaları bölgeye çekmenin yollarını bulmalıyız.Yoksa dolaşmak için bir gidilir,iki gidilir, Taksim'den girip Topçu Caddesi'nden geri dönülür.Civardaki esnaf da ölür.Zaten can çekişiyor. Başka iş yapsınlar demek bir fikir tabiki.Ama bu zamana muhtaç ve dönüşümün tamamlanmasına ve yaya hareketinin arttırılmasına bağlı.
Yayaları nasıl çeker, bölgeyi İstiklal Caddesi'ne alternatif hale getirebiliriz? Bence herkes taşın altına elini sokmalı. Bir sinema salonu ne güzel olur.Bir kitapçı yakışmaz mı? Büyük Şehir Belediyesi öncü olup Tünel'dekinin benzeri bir kitap satış merkezi açamaz mı? Bir sanat galerisi açamaz mı otel işletmecileri bir araya gelip? Muzik-holleri ile, konferans salonu ve kütüphanesi ile bir Talimhane Kültür merkezi yakışmaz mı?
Binaların çoğunun bakıma, cephe temizliğine ihtiyacı var. Bazıları tamamen harap.Bunlar hızla kullanılabilir hale getirilip sosyo ekonomik olarak daha üst düzey aile ve bireylerin civara yerleşmeleri hızlandırılabilir. Zaten bu çalışmalar başlamış.
Bütün bunların yanında mevcut dönerci vs yeme içme mekanları da dönüşüme ayak uydurmaları için teşvik edilmeli.Bir-iki tane var ama turistik cafe-barlar çoğalmalı.
Artık yolun ortasına konulan tabure ve trafiğe kapalı olduğuınu belirtmek için kullanılan çirkin kırmızı beyaz bantların kaldırılması gerek.Vasıta giriş ve çıkışlarını düzenlemek lazım.Bir kart uygulaması gündemde bildiğim kadarı ile.Kısa zamanda bir şeyler yapılmazsa bölge otoparka dönecek. Olarak otellerin konukları için taksi ve gezi otobüsü giriş çıkışları için gerekli düzenlemelerin yanında dükkanlara mal getiren araç trafiğinin de kurallara bağlanması lazım.Civar esnef güvenlik görevlilerinin keyfi davrandıklarını defalarca bana anlattılar. Hatta bir dükkan görevli ile tartıştıklarını ve görevlinin "ben buranın ağasıyım istediğimi sokarım, istediğimi sokmam" dediğini bana iletti.
Özel güvenlik görevlilerinin dışında belediye zabıtası da var.Ancak asvalt kovboyu gibi dolaşıp duruyorlar. Tedirgin edici bir görünümleri var.Bu tür bölgelerde çalışacak görevlilerin özel seçilmesi ve eğitilmesi gerek.Şahit olduğum bir olayı aktarayım. Sanırım Ekim Ayı başları idi. Bölgede "Talimhane'de Sanat Zamanı" adı ile bir etkinlik vardı. İstasyon Sanat Galerisinin yönetiminde genç öğrenciler resim malzemeleri ile gelmişler yerleşmeye çalışıyorlar,akşam için de platform kurulmuş, bir dinletinin hazırlıkları yapılıyor.Dükkanının önüne çıkardığı tezgahta gömlek tişort satmaya çalışan bir esnafla belediye zabıtasının konuşmasına kulak misafiri oluyoruz.
Belediye memuru soruyor:
-Bu gün ne var
-Sanat galerisi,akşam da müzik varmış
-Başlarım sanata da müziğe de
Bir de ciddi otopark ve trafik sorunu var.Abdülhakhamid Caddesi yoğunlaşan trafiği taşıyamıyor. Sağlı sollu park edenler de eklenince trafik tam bir arap saçına dönüyor. Otopark sorununun mutlaka çözülmesi lazım.
Sonuç olarak, umarım kentsel dönüşüm tamamlanır, Talimhane bir Turizm ve kültür merkezine dönüşür ve bu son dönüşümü olur.